TS Vũ thị Bạch Nga, Trưởng ban bảo vệ người tiêu dùng - Cục quản lý cạnh tranh:
Người tiêu dùng phải tự bảo vệ mình
Ảnh: Bạch Hoàn
TT - Gian lận thương mại, bán hàng không đảm bảo chất lượng, hàng giả, hàng nhái… là thực trạng khá phổ biến trên thị trường hiện nay. Làm thế nào để quyền lợi người tiêu dùng (NTD) được đảm bảo?
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Vũ Thị Bạch Nga (ảnh), trưởng ban bảo vệ NTD, Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương), cho biết:
- Hiện nay, công tác bảo vệ quyền lợi NTD dù có những chuyển biến tích cực nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Bộ Công thương là cơ quan được giao chức năng quản lý về mặt nhà nước trong việc bảo vệ quyền lợi cho NTD.
Ngoài ra, còn các cơ quan chuyên môn như: Bộ Khoa học và công nghệ quản lý về mặt tiêu chuẩn, đo lường chất lượng hàng hóa; Bộ Y tế quản lý các vấn đề liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm; Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn quản lý về quy trình sản xuất nông sản… Việc quản lý chưa thật sự hiệu quả có nguyên nhân là do sự phối hợp giữa các cơ quan này còn kém. Ví dụ, chỉ riêng về sản phẩm rau không an toàn nhưng hiện nay lại chưa biết quy trách nhiệm cho Bộ Y tế hay Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn.
Hàng kém chất lượng, không nhãn mác, hạn sử dụng... là những vi phạm phổ biến ở hàng thực phẩm (ảnh chụp tại một cửa hàng thực phẩm ở TP.HCM) - Ảnh: T.Đạm
Ngoài các cơ quan nhà nước, vai trò bảo vệ NTD còn thuộc về rất nhiều tổ chức xã hội khác, trong đó có các hội bảo vệ NTD. Tuy nhiên, hiện nay hoạt động của các hội này vẫn chưa đạt yêu cầu. Hiện mới chỉ có 30 hội được thành lập trong tổng số 63 tỉnh thành của cả nước. Trong đó, chỉ vài nơi hoạt động có hiệu quả như các hội bảo vệ NTD tại Kiên Giang, Bà Rịa - Vũng Tàu…
* Bà đánh giá như thế nào về thực trạng vi phạm quyền lợi NTD hiện nay? Những vi phạm nào thường xảy ra phổ biến?
Hòa giải hoặc kiện ra tòa
Hoạt động bảo vệ NTD của các nơi khác trên thế giới tốt hơn ở ta rất nhiều. Ví dụ, ở Đài Loan hằng năm có khoảng 200.000 vụ khiếu kiện của NTD. Họ có trung tâm giải quyết hòa giải.
Một trung tâm ở Đài Bắc mỗi ngày tiếp nhận 60-70 vụ việc, và có 50-60% số đó được giải quyết, số còn lại chuyển ra tòa giải quyết. Ở Malaysia có tòa án bảo vệ NTD riêng. Tòa án này chỉ có một thẩm phán nhưng họ xử lý rất nhanh, các quyết định có hiệu lực ngay. Do đó, hầu hết khiếu nại của NTD đều tập trung ở đây.
- Hiện nay hằng năm nước ta có khoảng 2.000 vụ khiếu nại của người NTD, trong đó khoảng 90% vụ được giải quyết thành công. Các vụ khiếu nại tập trung chủ yếu vào vấn đề chất lượng hàng điện tử, đồ dùng gia đình không đảm bảo, không đạt yêu cầu như công bố của nhà sản xuất, nơi bán hàng. Tiếp theo là những vi phạm về chất lượng dịch vụ bảo hành, thái độ của nhân viên bảo hành… không đúng như cam kết khi bán hàng.
Thời gian qua vấn đề chất lượng hàng thực phẩm kém, ảnh hưởng đến sức khỏe nổi lên như một vấn đề bức xúc của xã hội. Những vi phạm đó vẫn diễn ra hằng ngày. Nhưng những khiếu nại liên quan đến chất lượng hàng thực phẩm lại không nhiều. Nguyên nhân chủ yếu do tâm lý ngại đi kiện cáo.
Người nội trợ mua phải mớ rau, con cá không đảm bảo vệ sinh là chuyện bình thường. Giá trị hàng hóa không đáng là bao, việc khiếu kiện lại mất nhiều thời gian, thủ tục rườm rà nên họ không bỏ công sức vào việc đó mà chấp nhận cho qua. Do đó, tôi cho rằng con số 2.000 vụ khiếu nại mỗi năm nói trên không thấm tháp vào đâu so với những vi phạm thực tế.
Một trong tám quyền của NTD là quyền được tiếp cận thông tin. Tuy nhiên, hiện nay quyền lợi này vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ. Mặc dù chúng ta đã có quy định về thông tin nhãn mác, bao bì hàng hóa nhưng hiện nay vẫn có nhiều doanh nghiệp che giấu thông tin, những thông tin cảnh báo ghi rất nhỏ; thông tin về cách sử dụng, bảo quản sản phẩm không được ghi đầy đủ; thậm chí còn có thông tin giả, sai sự thật…
* Theo bà, vì sao hoạt động bảo vệ NTD thời gian qua chưa đạt hiệu quả?
- Hiện nay, các địa phương vẫn chưa quan tâm đúng mức tới hoạt động này. Nhiều UBND tỉnh chưa có sự phân công, phân nhiệm rõ ràng, chưa tạo kinh phí hoạt động, nguồn nhân lực…
Về phía các hội bảo vệ NTD, sự khó khăn về nhân sự, kinh phí hoạt động không có (hầu hết đều hoạt động dựa trên sự tự nguyện, rất ít tổ chức nhận được hỗ trợ từ ngân sách của địa phương), thiếu sự quan tâm của các cấp có thẩm quyền và bản thân NTD cũng chưa tin tưởng, ủng hộ nên hoạt động của các hội cũng gặp nhiều trở ngại, khó đạt được hiệu quả mong muốn.
* Trong khi hoạt động bảo vệ NTD chưa đạt được hiệu quả, theo bà, bản thân NTD cần phải làm gì để tự vệ?
- NTD phải tự bảo vệ mình bằng việc đọc kỹ thông tin, bao bì, nhãn mác, quan sát hình thức bên ngoài của hàng hóa trước khi mua, giữ lại bằng chứng là hóa đơn, chứng từ đã mua hàng ở đó. Khi mua phải hàng kém chất lượng, không đảm bảo vệ sinh nên phản ảnh ngay với người bán hàng để họ giải quyết, bồi hoàn, hoặc để họ thu lại và kiểm tra lô hàng đó. Cần phải mạnh dạn khiếu kiện lên các cơ quan chức năng, các văn phòng khiếu nại NTD.
Hoặc nếu không khiếu kiện cũng nên thông tin cho các cơ quan có thẩm quyền bằng điện thoại, email để các cơ quan này tập hợp và đưa ra những đề xuất, kiến nghị. Như vậy, dù những trường hợp cụ thể không được bồi thường nhưng các cơ quan này sẽ đưa ra khuyến cáo cho tất cả NTD nên tránh mua những hàng hóa đó; hoặc làm việc với doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh yêu cầu kiểm tra hàng hóa. Đó cũng là cách gián tiếp để các nhà sản xuất phải coi trọng hơn vấn đề chất lượng sản phẩm và quyền lợi cho NTD.
3 yếu tố mới để bảo vệ NTD
Ngày 27-2, tại hội thảo “Kinh nghiệm tổ chức và hoạt động của các tổ chức bảo vệ NTD tại VN”, do Cục Quản lý cạnh tranh - Bộ Công thương tổ chức tại TP.HCM, bà Đinh Thị Mỹ Loan - ủy viên thường trực Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ NTD VN - cho rằng để bảo vệ quyền lợi NTD, cần có ba yếu tố mới là: tư duy mới, pháp luật mới và cách làm mới.
Hiện nay VN đang xây dựng Luật bảo vệ NTD. Các cơ quan quản lý nhà nước phải thay đổi tư duy, ý thức trong bảo vệ quyền lợi chính đáng cho NTD cũng là bảo vệ sự phát triển nền sản xuất. Ngoài ra, công tác này không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước, của hội bảo vệ NTD, các cơ quan truyền thông mà còn của các hiệp hội ngành nghề. Các hiệp hội cần tuyên truyền, khuyến cáo doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh, tiến tới cấp chứng chỉ về văn minh cho những doanh nghiệp làm ăn tốt, quan tâm đến NTD.
BẠCH HOÀN thực hiện
